VẠNHÒI

_

_
VẠNHÒI
iỘNG
VẬT

Ai

ĐỨC ANH (Sưu tẩm, tuyén chọn)

lia c Ậ ụ
VẠNHÒI
vũ
TRỤ

A JL
HUYHOANC

iu b o Ahtii I

THỰC VẬT
Đức Anh (Sưu tầm, tuyển chọn)
(Tái bản lần thứ 2)

H „

10 VẠN CÂU HỎI VÌ SAO? Thực vật

iKl

HUYHOANG

Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia
Việt Nam
10 vạn câu hỏi vì sao? ; Thực vật / Đức Anh s.t., tuyển
chọn. - Tái bản lần thứ 2. - H. : Dân t r í ; Công ty Văn hoá
Huy Hoàng, 2016. - 164tr. ; tranh vẽ, ảnh ; 21cm
ISBN 9786048827984
1. Vật lí 2. Khoa học thường thức 3. Sách thiếu nhi
530 - dc23
DTK0050p-CIP

I.Thưc
Vât
•
•

CÂY CỐ I CÓ TH ÍC H NGHE NHẠC KHÔNG?

Các nhà sinh vật học đã phát hiện thấy cây cối rất
thích nghe nhạc. Mang máy thu thanh đặt cạnh nơi cây
cà dại mọc, bật cho nó nghe một khúc nhạc ngắn mỗi
ngày ba lần, kết quả là cây cà mọc rất tốt, quả vừa lớn vừa
đỏ, thậm chí có quả nặng tới 2kg. ở những vùng rừng
nguyên sinh, có một loài cây tên gọi là "cây phong lưu",
nó có thể lắc lư nhảy múa nhanh thoăn thoắt theo tiếng
nhạc. Nếu ta mở nhạc nhẹ hay các ca khúc trữ tình thì các
"động tác m úa" của nó cũng mềm mại uyển chuyển, còn
nếu ta mở nhạc hành khúc mạnh mẽ hay các âm thanh
Ồn ào hỗn tạp thì nó chẳng buồn rung động.

Mang máy thu
thanh đặt cạnh
nơi cây cà dại
mọc, bật cho nó
nghe một ÌỚIÚC
nhạc ngắn mỗi
ngày ba Un, kêi
quả là cây cà
mọc rất tốt, quả
vừa lớn vừa đỏ,
thậm chí có quả
nặng tới ĩkg.

Đem hai loại nhạc mà nhiều người
thích cho hai bụi tảo đen nghe. Bụi tảo
đen thứ nhất nghe loại nhạc dạ khúc
đẹp đẽ thanh bình, và thế là chúng phát
triển um tùm, rậm rạp; bụi tảo thứ hai
nghe những âm thanh huyên náo của
loại nhạc tạp kỹ ồn ào, kết quả là chúng
ủ rũ tàn lụi.
Các nhà sinh vật học còn phát hiện ra
rằng cây cối thích "nghe" nhạc cổ điển,
nhạc nhẹ có những giai điệu đẹp, nhưng
không thích nghe nhạc jazz, hay những
âm thanh ầm ĩ.

Thực Vật

v ì SAO CÓ C ủ TỎI CHỈ CÓ MỘT NHÁNH?

Những củ tỏi khi bóc ra đều có khá nhiều nhánh, nhung
cũng có củ khi bóc lớp vỏ ngoài ra rồi, bên trong chỉ có một
nhánh. Loại tỏi một nhánh đó mọc ra như thế nào?
Tỏi nói chung đều trồng vào cuối mùa thu, đến mùa
đông mọc ra thì mọc thành cây tỏi non. Khi mùa xuân
khí hậu ấm áp, bên dưới sinh ra một số mầm non bao
quanh lấy cái ngồng tỏi. Đợi đến sau khi ngồng tỏi trổ ra,
các mầm non liền lớn rất nhanh, tích chứa khá nhiều chất
dinh dưỡng, hình thành nên từng nhánh tỏi một. Nếu đế
đến mùa xuân mói trồng tỏi, các mầm non lớn lên rất khó
khăn, thưòng là có nhiều mầm non bị thoái hóa, chỉ còn
lại một nhánh tỏi đơn độc, lớn lên một cách chậm chạp và
trở thành củ tỏi một nhánh.

VÌ SAO RỄ CÂY B IẾ T T ÌM KIẾM THỨC ĂN?

3

Muốn tìm hiểu vì sao rễ cây biết tìm kiếm thức ăn, chúng
ta cùng làm thí nghiệm: Trên một mảnh đất nhỏ được xới
cho thật tơi xốp, ta vùi xuống một ít phân chuồng, sau đó
lấy cót quây một vùng đất vói đường kính chừng nửa mét
ngay liền đó rồi gieo vào bên trong một vài hạt giống cây.
Đợi đến khi cây đã cao lớn khỏe mạnh, thì cẩn thận bới
đất phía bên trong vòng tròn ra, ta có thể thấy toàn bộ các
cây mọc lên đều hướng rễ của chúng về chỗ đất có trộn
phân chuồng, làm thành một đám rễ dày đặc xoắn xuýt
lấy nhau. Tất cả rễ cây đều hướng về chỗ đất có nhiều chất
dinh dưỡng cần cho cây mà mọc dài ra.

-| I^VạnlEliM!] >
Câu Hỏi •

VÌ SAO NÓI LẠC LÀ THỨC ĂN
TR Ư Ờ N G TH Ọ ?

Lạc rang, lạc luộc là món quà quê
đầy thi vị. Lạc cũng là nguyên liệu chủ
yếu trong các món ăn chay được mọi
Với công dụng
trên, lạc là một
loại thuốc quý.
Nhimg cũng
can chú ý, nếu
ăn nhiêu lạc quá
sẽ gây chướng
bụng. Người đi
ngoài phân lỏng
không nên dùng
vì lạc có tác
dụng làm ừơn
ruột dẫn tới
bệnh đi ngoài.
Lạc mốc có chứa
chất gây ung
thư nên tuyệt
đôĩ không nên
ăn lạc đã mốc.

© T h ự c Vật

người ưa dùng. Nhưng ít người biết
rằng, lạc còn là món ăn quý, có tác dụng
chống lão hóa, kéo dài tuổi thọ. Vì th ế
nên được gọi là "quả trưòng thọ". Vì
sao ăn lạc có thể kéo dài tuổi thọ?
Theo nghiên cứu của các nhà khoa
học thì chất dinh dưõng của lạc rất
phong phú. Lạc nhân chứa mõ, protit,
axit amin và một số axit khác cùng
với các loại vitam in B l, B2... cũng như
canxi, sắt, phốt pho, chất xo... v ỏ lạc

có chứa chất glucoxit có tác dụng tốt với thành mạch.
Chất protit trong lạc có thế thúc đẩy sự phát triển của
tế bào não và tăng cường trí nhó, có tác dụng chống
lão hóa. Do đó mọi người gọi lạc là thức ăn trường thọ.
Ngoài ra, axit béo không no trong lạc có tác dụng giảm
lượng cholesterol trong máu. v ỏ của lạc có thể ức chế
sự hòa tan của album in sợi, thúc đẩy tiểu cầu sinh sôi,
tăng cưòng công năng co bóp của mao mạch, do vậy có
thể trị các bệnh tiểu cầu, ho ra máu, xuất huyết răng và
cầm máu.

1 ^VạnDMQ >
A ” Cáu Hỏi •

v ì SAO LÁ NON LẠI c ó MÀU
XANH VÀNG?

Trong mùa
đông, các cHÔi
non đó bị học
lại ừong phim
lá xêp thành
lớp, được bảo vệ
rất tôĩ, nhưng
chúng rất ít
tiêp xúc với
ánh sáng mặt
trời. Cho nên,
những chiếc lá
non vừa mọc ra
trong mùa xuân
đêu mang màu
xanh vàng cả.

Thực Vật

Khi xuân sang, cây cối đâm chồi nảy
lộc, nếu ta quan sát kỹ một chút nhất định
sẽ thấy râ't nhiều lá non vừa mọc ra đều có
màu xanh vàng. Qua vài hôm sau, lá lớn
lên, màu xanh cũng ngày càng đậm thêm.
Vì sao lại như vậy?
Thì ra những chiếc lá non mọc ra
trong mùa xuân đã bắt đầu đâm chồi từ
mùa thu năm trước. Trong mùa đông,
các chồi non đó bị bọc lại trong phiến lá
xếp thành lớp, được bảo vệ rất tốt, nhimg
chúng rất ít tiếp xúc với ánh sáng mặt
trời. Cho nên, những chiếc lá non vừa
mọc ra trong mùa xuân đều mang màu
xanh vàng cả. Sau phiến lá mọc ra rồi,
ngày ngày phơi dưới ánh mặt trời, chất
diệp lục bên trong không ngừng tăng
lên, lá cây liền trở nên xanh thẫm hơn.

v ì SAO CÓ QUẢ HỔNG BỊ CHÁTỈ

Nhìn chung các quả hồng sau khi chín đều không có vị
chát, Tuy nhiên có quả hồng dù đã chín rồi vẫn rất chát.
Nguyên nhân chát của quả hồng là do nó có chứa axit
tannic bên trong. Các quả hồng xanh đều có chứa một
lượng axit tannic. Trong quá trình chín dần, hàm lượng
của axit tannic sẽ ngày càng giảm đi. Khi trong thành
phần nưóc của quả hồng không còn axit tannic nữa thì sẽ
hết chát. Người ta gọi đó là hồng ngọt.
Có một số quả hồng chín rồi mà vẫn còn chát là vì có
axit tannic hòa tan trong thành phần nước. Chỉ có đem
phoi khô chúng thì axit tannic mói biến đổi, loại bỏ vị chát
đi. Vì vậy, loại hồng đó chỉ có thể phoi khô, làm thành
bánh hồng khô để dùng.

1
ll/C â u H ỏ ií L

CÂY CỐI c ó NGỦ KHÔNG?

Q.

Giống như con người và các loài động
vật, cây cối cũng ngủ. Lá và hoa của các
cây có loài ngày mở ra tối khép lại, có loài
tối mở ngày khép, hiện tượng này được
gọi là "hoạt động ngủ của cây cối".

Giấc ngủ của
cây côĩ là một
kiểu hoạt động
tự bảo vệ.

Thực Vật

Cây hợp hoan, lá của chúng giống
như những chiếc lông vũ, cứ đến lúc
màn đêm buông xuống, chúng khép hai
bên cánh lá lại và củng nhau đi vào một
giấc ngủ ngon. Cây hoa mưòi giò tỉnh
giấc và lúc 10 giò sáng, nở ra đóa hoa có
màu sắc rực rõ, đến quá trưa nắng gắt,
hoa khép kín lại đi ngủ. Cây hoa phân
vào lúc 5 giò chiều sẽ đồng loạt nở hoa,
sang ngày hôm sau khi mò sáng chúng
lại khép cánh lại đi ngủ. Phiên hồng hoa
trong một ngày lúc nở lúc khép, lúc thức
lúc ngủ luân phiên nhiều lần. Ngoài ra cỏ
ba lá có hoa màu hồng, cây xấu hổ, cây
me đất, đậu sừng dê, cây thụy liên (sen
ngủ), thu mẫu đơn, uất kim hương v.v...
đều khép lá khi ngủ.
Giấc ngủ của cây cối là một kiểu hoạt
động tự bảo vệ. Bởi vì ánh nắng, nhiệt độ,
độ ẩm... thay đổi rất lớn trong khoảng
thời gian một ngày một đêm, cây cối
trong quá trình chọn lọc tự nhiên lâu
dài đã dần dần tập cho mình những thói
quen thích ling với sự thay đổi cùa hoàn
cảnh xung quanh.

v ì SAO HOA TUYẾT LIÊN c ó THỂ NỞ
TRÊN BĂNG TUYẾT?
Vách đá dốc đứng từ 4500 - 5000m trên mực nước biển
trở lên là nơi tuyết liên mọc. Nơi đây gió núi thổi mạnh,
thời tiết biến đổi và có bức xạ tử ngoại dữ dội, thực vật
thông thường không thể sinh tồn được. Còn tuyết liên
thì lại có thể hứng chịu gió tuyết, sinh trưởng tốt tươi.
Vì sao vậy?
Re cái của tuyết liên phát triển rất mạnh, có thể cắm
chắc vào khe nứt của đá núi, hút đầy đủ nước và chất nuôi
dưỡng, thích irng với môi trường sỏi đá và khô cằn lạnh
lẽo trên núi cao. Trên lá và thân tuyết liên có mọc lớp lông
tơ khá dày có thể giữ gìn nhiệt lượng. Hoa của tuyết liên
to và tươi đẹp, bên ngoài tán hoa là một số lớp màng lá
sen màu trắng, vừa có thể chống rét, lại có thể giữ nước
và phản xạ sự chiếu rọi của tia tử ngoại mạnh mẽ. Cho
nên tuyết liên có thể sinh tồn một cách ngoan cường trên
núi tuyết và hoa tuyết liên có thể nở ra trên đỉnh núi đầy
băng tuyết.

VÌ SAO KHÔNG NÊNÃN V ỏ KHOAI LANG?
Khoai lang có giá trị dinh dưỡng rất cao, còn vỏ khoai
lang lại thô ráp. Nó là các tế bào chết nghèo dinh dưỡng,
không nên ăn,không có lợi
cho việc tiêu hóa. Một số nơi
người ta ăn khoai lang không
bóc vỏ vì họ cho rằng bỏ vỏ
đi lãng phí.

ạnUỈMi2il >
10|V
' Câu H ỏ i;

V Ì SAO CÂY XẤU HỔ LẠI
NGƯỢNG NGÙNG?

Cây xấu hổ còn có tên là cây trinh
nữ bởi vì chỉ cần gió lay nhẹ hoặc chạm
khẽ vào lá là nó lập tức “e lệ" khép lá
vào. Nếu bị tác động mạnh, chỉ trong
khoảng 10 giây, nó sẽ lập tức cụp lá
Khi bị lay động,
lá chấn động,
nước trong tê'
bào bọng lá lập
tức đôn lên hai
bên phía trên,
khiên pHân dưới
của bọng lá xẹp
xuông, phía
trên lại căng
ra, làm cuông
lá sụp xuôhg,
khép lại.

ngay lại. Co ch ế khép lá của loài cây
này có liên quan tói sức căng của lá.
ớ cuối cuống lá, bên trong chứa đầy
nuớc. Khi bị lay động, lá chấn động,
nước trong tế bào bọng lá lập tức dồn
lên hai bên phía trên, khiến phần dưới
của bọng lá xẹp xuống, phía trên lại

'•>■ ■

/ ,

■■

Thực Vật

iHi..

căng ra, làm cuống lá sụp xuống, khép lại. Các tín hiệu
báo động này truyền đi rất nhanh chóng. Một lá khép
lại, lập tức kéo các lá khác cũng lần lượt khép theo
ngay. ít phút sau, khi bộ phận dưói bọng lá dần đầy
nước thì lá xấu hổ lại xòe ra như cũ.
Đây chính là m ột cách thích nghi với điều kiện tự
nhiên, giúp cây sinh trưởng tốt hơn. Trời mưa to gió
lớn thì cây sẽ khép lại, bảo vệ những lá và mầm non
của nó.

1
?
AvF Câu Hỏi •

VÌ SAO HOA DẠ LAN ĐẾN TỐ I
M Ớ I TỎA HƯƠNG?
iTâu hết các loài hoa đều nở vào ban
ngày. Hoa dạ lan thì lại khác, hoa nở
vào lúc chập tối, càng về khuya, mùi
hương tỏa ra càng thơm nồng. Vì sao
lại như vậy?

Bời rất nhiêu
loài hoa đêu nhờ
vào côn ừùng
đểtruỳên phấn
hoa đi. Những
loài hoa nở ban
ngày dựa vào
sự ừợ giúp của
bướm, ong mật
đểtruyền thụ
phấn hoa. Chập
choạng tót thì
hoa dạ lan mới
nở, nhưng lúc
ấy bướm và ong
đêu không ra
ngoài nữa.

Thực Vật

Bởi rất nhiều loài hoa đều nhờ vào
côn trùng để truyền phấn hoa đi. Những
loài hoa nở ban ngày dựa vào sự trợ
giúp của bướm, ong mật để truyền thụ
phấn hoa. Chập choạng tối thì hoa dạ
lan mới nở, nhưng lúc ấy bướm và ong
đều không ra ngoài nữa.
Mùi thơm ngào ngạt mà nó phát ra có
thế quyến rũ những con thiêu thân hoạt
động về đêm tìm đến, giúp nó truyền
thụ phấn hoa. Vậy là hoa dạ lan, qua sự
nối tiếp lâu dài từ đời này sang đời khác,
đã hình thành lên một đặc tính chung là
tỏa hương vào ban đêm.

v ì SAO CÓ NHỮNG LOÀI CÂY SAU KHI RA
HOA KẾT QUẢ LẠI KHÒ HÉO MÀ CHẾT?
Có một số loài cây, như cây mã thầy, nảy mầm, phát
triển, ra hoa, kết quả tất cả chỉ diễn ra trong vòng một
năm, ta gọi chúng là cây sống một năm (cây ngắn ngày).
Có một số loài cây trong năm đầu tiên chưa ra hoa kết quả,
mà phải đợi đến năm thứ hai, những cây như thế gọi là
cây hai năm. Lại còn có một số loài cây sống rất nhiều năm
mà không thấy khai hoa kết quả, nhưng rồi một ngày nào
đó chúng nở hoa thì sau đó chẳng mấy chốc chúng sẽ khô
héo đi rồi chết, như loài tre trúc chẳng hạn.
Nguyên nhân là vì những loài cây này sau khi ra quả là
đã hoàn thành vòng đòi của chúng, lá cây vì thế mà khô
héo đi và toàn bộ thân cây củng chết theo.

A ” Cầu Hỏi •

VÌ SAO M ỘC NHĨ LẠI M Ọ C ĐƯỢC
TRÊN THÂN CÂY MỤC?

Có thểcoi "tìiể
hạt" này như
"cơ quan" sản
sinh ra bào tử,
còn bào tử sinh
sôi nảy nở các
"hạt giông" của
mộc nhĩ. Mặt
trên của mộc
nhĩ tương đôĩ
nhẵn, chứa bên
ừong các bào
tử, mặt dưới có
lớp lông mịn
ngắn màu xám
bạc, dưới gốc
có cuông ngắn
mọc trên bề mặt
thân gỗ.

Thực Vật

Sau cơn mưa, trên các thân cây thường
thấy mọc lên những "nụ hoa" có hình
dáng giống như những cái tai bé xíu - đó
là những tai mộc nhĩ. Sở dĩ có mộc nhĩ
mọc lên là do những bào tử nấm rơi lên
thân cây, gặp lúc điều kiện môi trường
thích hợp liền phát triển thành những
sợi nâ'm mảnh như tơ. Sợi nấm ăn sâu
vào thân cây, tiết ra các loại men, giống
như tơ và phân giải chất gỗ thành những
thành phần dinh dưỡng đơn giản đ ể có
thể hấp thụ chúng, tạo nên thân sợi nấm.
Gặp ngày mưa gió, độ ẩm tăng lên đủ
mức và có nhiệt độ thích hợp, men nấm
hoạt động mạnh, các sợi nấm mới thay
thế các sợi cũ phát triến mạnh hơn, liền
mau chóng sinh sôi nảy nở ra phía ngoài
bề mặt thân gỗ. Lúc này, các sợi nấm sản
sinh ra những bao nang, bao nang nứt
ngang dọc thành bốn tế bào.
Mỗi tế bào sinh ra một nhánh nấm.
Trên đỉnh nhánh nấm sinh ra một bào tử
nang. Xung quanh bào tử nang đính đầy
một chất keo dính, làm thành "th ể hạt"
có hình dáng như
nụ hoa. Và như
thế là mộc nhĩ đã
hình thành.

CÂY SUNG CÓ HOA KHÔNG?

Bâ't kể đó là loại cây sung rất cao to, hay đó là cây sung
nhỏ trồng trong chậu cảnh, mọi người thường không nhìn
thấy chúng ra hoa bao giò. Thực ra, cây sung cũng có hoa.
Nếu bạn có dịp quan sát kỹ lưõng thì thấy hoa của nó khá
nhiều. Hoa sung đều mọc thành một quả cầu tròn rỗng
ruột có cùi dày. Đỉnh quả cầu còn có một lỗ nhỏ không
bị bịt kín. Lấy dao cắt ra, bên trên của lóp rìa trống có thể
trông thấy nhiều hoa đực nhỏ, bên dưới có nhiều hoa cái
nhỏ. Trong mùa nỏ hoa, có một loại sâu bay nhỏ chui qua
cái lỗ nhỏ và giúp chúng thụ phấn. Sau khi "quả cầu tròn"
chín thì có thể ăn được. Quả sung vừa mềm mại lại vừa
ngọt, hưong vị rất ngon.

V ì SAO TRỔ N G CÂY HỔNG PHẢI ÁP DỤNG
CÁCH GHÉP CÀNH?
Khi gieo hạt giống của loại cây hồng ngon, quả to xuống
đất thì sau khi hạt giống lớn thành cây rồi, vị của quả hồng
sinh ra kém xa loại hồng gốc trước đó, quả cũng nhỏ hơn
so với hồng gốc. Vì sao lại như vậy?
Cây hồng trồng bằng hạt giống không nhất định sẽ
giống y như cây gốc. Vì quả cây sinh ra sau khi thụ tinh,
trong quá trình lớn lên, có rất nhiều tổ hợp các nhân tố di
truyền bị biến đổi. Cây hồng trồng
theo cách sinh sôi bằng hạt giống
xảy ra sự đổi khác tương đối lớn.
Cho nên cần phải áp dụng cách
ghép cành.

>
10VạnBIHil
Cáu Hỏi •

CÓ TH Ể PHÂN B IỆ T ĐƯỢC GIỚ I
TÍN H CỦA CÂY CỐI KHÔNG?

Nêíi chỉ có cãy
cái mà không
có cây đực, thì
không có cách
nào thụ phấn
và cây cái cũng
không th ể nào
kêi quả được.

Thực Vật

Con người có nam nữ, động vật có
đực cái, nhưng cây cối thì tuyệt đại bộ
phận vừa là đực vừa là cái trên cùng một
cây, rất ít loài cây phân biệt được đực
cái riêng.
Căn cứ theo cách bố trí cơ quan sinh
sản, thực vật có hoa có thể chia thành ba
loại, đó là: đực cái cùng hoa, như tiểu
mạch, lúa nước V . V . ; đực cái cùng thân
khác hoa như ngô, dưa chuột v.v; đực
cái khác thân như bạch quả, dương liễu
v.v. Như vậy chỉ có thực vật đực cái khác
thân mới có sự phân biệt giới tính, ví dụ
như cây bạch quả đực nở hoa đực, cây cái
kết quả, còn cây đực thì không; hơn nữa
nếu chỉ có cây cái mà không có cây đực,
thì không có cách nào thụ phâh và cây cái
cũng không thê nào kết quả được.

v ì SAO KHI CHUYỂN CÂY TRỔNG SANG NƠI
KHÁC, PHẢI CẮT BỚT MỘT

số

LÁ CÀNH?

Khi chuyển dời cây trồng sang nơi khác người ta thường
cắt bớt một số lá cành. Đây là một biện pháp tốt nhằm bảo
đảm cho cây sống được. Cây hút được lượng nước và chất
bổ đều dựa vào rễ cây. Khi cần phải chuyển dời cây trồng,
không sao tránh được rễ cây bị tổn thương. Điều đó ảnh
hưởng tới việc cây hút nước trong khi lá vẫn cần tỏa ra
một lượng nước lớn. Nếu khi chuyển cây trồng sang một
nơi khác mà không cắt bớt một phần lá cành, lượng nước
cây hút được ít đi lượng nước mà lá cây tỏa ra nhiều, ảnh
hưởng tới sự sinh trưởng của cây. Có cây còn chết đi vì bị
mất nước quá nhiều.

VÌ SAO SAU KHI RA HOA TRE LẠI CHẾT?
Có một số người thấy tre ra hoa thì vô cùng hoảng sợ
bởi họ cho rằng tre ra hoa là điềm báo năm đó bị mất mùa.
Thực ra, hoa, cò, cây cối lớn đến một mức nào đó đều
phải ra hoa kết quả, có hạt giống thì chúng mới sinh sôi
lớp con cháu về sau. Tất nhiên cây tre cũng không nằm
ngoài quy luật đó. Chỉ có điều thời kỳ sinh trưởng của các
loại hoa, cỏ, cây cối không giống nhau mà thôi. Những
loại như: ngô, lạc, lúa, từ khi trồng cho đến khi ra hoa, thu
hoạch hạt giống chỉ trong vòng một năm. Còn cây tre thì
lại khác, cuộc đời của nó dài tới vài chục năm, sống mãi
cho đến khi ra hoa kết quả thì sẽ bị khô héo, úa vàng. Đến
lúc ấy thì phải đốn chặt bụi tre đó đi, sau đó lại mới ươm
trồng bụi tre mới.

I>
10ịVạnUilỉM
Cáu Hỏi •

Hạt hướng dương sinh ra trong đóa
hoa lớn hình khay nở trên ngọn cây. Trên
các khay hoa lớn đó có thể tách ra vài trăm
đóa hoa nhỏ, mỗi hoa nhỏ kết nên một hạt
hướng dương.
Khi cây hướng dương ra hoa, cần thiết
phải nhờ ong lấy mật và một số côn trùng
nhỏ khác đến truyền phấn hoa. Phấn hoa
truyền được nhiều thì hạt mới kết được
nhiều.
Khi cây hướng
dư m g ra hoa,
can thiêỉ phải
nhờ ong lấy
mật và một s ố
côn trùng nhỏ
khác đêh ừuyền
phẩn hoa. Phấn
hoa truyen
được nhiêu
thì hạt mới kêi
được nhiêu.

Thực Vật

Nếu khi cây hướng dương ra hoa, gặp
phải thời tiết mưa dầm suốt ngày, côn
trùng không thể bò ra đê' truyền phấn
cho nó, khi ấy hoa hướng dương không
thể kết nên hạt hướng dương có nhân
mẩy được.
Đ ể cho cây hướng dương kết được
những hạt mẩy, có thể dùng cách thụ
phấn nhân tạo sẽ tốt hơn.

v ì SAO MỘT SỐ CÂY ĐU ĐỦ LẠI KHÔNG RA QỤẢ?

Cây đu đủ có nguồn gốc từ châu Mỹ, là một loại cây
rất sai quả. Cây trồng một năm đã có thể ra hoa kết quả.
Nhưng tại một số vườn đu đủ, không phải cây nào cũng
đều ra hoa kết quả. Chúng ta biết rằng tất cả các loài thực
vật có quả, thì hoa của chúng phải có nhị đực và nhị cái, nhị
đực và nhị cái phải phát triển mạnh khỏe. Cây đu đủ thì lại
rắc rối hon, có cây đu đủ ra cả hoa đực và “ '
hoa cái, kết quả chi chít. Cũng có cây đu đủ
chỉ ra toàn hoa đực, còn hoa cái không phát
triển hay bị thoái hóa đi, những cây này
chỉ còn làm được chức năng thụ phấn mà
tự nó không ra quả được. Người ta thường
gọi những cây đu đủ như thế là đu đủ đực.

VÌ SAO KHÔNG ĐƯỢC TƯ Ớ I N ước MẶN
CHO CÂY?
Nhìn chung trong co thể các sinh vật lượng nưóc chiếm
70 - 90% trọng lượng. Lượng nước này có thếhòa tan nhiều
loại chất, nhưng cần phải giữ một nồng độ nhất định. Giả
dụ bên ngoài cây là nước mặn nồng độ cao, lượng nưóc
trong cây sẽ bị nước mặn hút đi, cây vì thế liền bị chết khô.
Tảo biển rất thích hợp vói cuộc sống trong nước biển. Nếu
đem chúng bỏ vào trong nước ngọt, chúng sẽ nở ra đến
mức nứt toác vì hút nước quá nhiều. Con người sở dĩ có
thế tắm rửa trong nước biển là vì da ngưòi có thể ngăn
cản sự xâm nhập của nước biển vào co thể. Nếu như cây
củng có được một lớp "d a" thì sẽ không vì tưới nước mặn
mà bị chết khô.

^
10ịVạnBHĩ]
'cau H ỏ it

CÂY CÓ NHẬN BIẾT ĐƯỢC ÁNH
SÁNG MẶT TRỜI KHÔNG?
Nhu cầu về ánh sáng mặt trời là nhu
cầu đầu tiên và sống còn của cây cối. Bởi
ánh sáng mặt trời là yếu tố duy nhất giúp
cây cối quang hợp chất hữu cơ nuôi sống
mình. Vậy chúng nhận biết ánh sáng mặt
trời bằng cách nào?
Đó là nhờ vào hàng triệu "con mắt"
nằm giữa tế bào mà một số cây "nhìn"
được. Những "con mắt" đó chính là
những hóc môn thực vật rất nhạy cảm
với ánh sáng. Khi có những tia sáng màu
đỏ, chúng sẽ kích hoạt một chuỗi phản
ứng báo cho cây biết mặt trời đã mọc,
ngày dài hay ngắn,hoặc ánh sáng đèn từ
hướng nào.

Khi có những
tia sáng màu
đỏ, chúng sẽ
kích hoạt một
chuỗi phản ứng
báo cho cây
biêí mặt trời đã
mọc, ngày dài
hay ngắn,hoặc
ánh sáng đèn từ
hướng nào.

®

Thực Vật

Dựa vào những thông tin quý giá đó,
cây sẽ tự điều chỉnh và có những phản
ứng thích hợp. Nếu ngày dài, ấm áp thì
cây sẽ ra hoa, kết quả. Còn nếu bị các cây
to lớn khác che lâp, chúng sẽ không ra
hoa, dồn sức vươn cao lên đê đón lấy ánh
sáng mặt trời. Cơ chế này của thực vật đã
giúp chúng thích nghi và phát triển trong
môi trường sống đầy tính cạnh tranh.

v ì SAO CÂY TRONG RÙNG RẬM LẠI MỌC THẲNG? 0 .

Cây cối trong rừng rậm, phần lớn đều mọc lên vừa cao
vừa thẳng, ngay cả cành và lá cũng đều mọc trên cành
phần ngọn cây. Đó là do môi trường sống chen chúc trong
rừng rậm tạo nên.
Đ ể sinh trưởng và phát triển, cây cối rất cần ánh sáng
mặt trời, không có nó, chúng không thê nào sống được.
Nhưng trong rừng rậm, cây nọ che lấp cây kia, để có đủ
ánh sáng cho mình thật khó khăn. Muốn thấy được ánh
sáng mặt tròi nhiều hon một chút, cây cối đều phải tranh
nhau vưon lên cao. Chen lấn tranh giành đưa lại một kết
quả: mọi cây cối đều mọc theo cùng một khuôn mẫu, vừa
cao vừa thẳng.
Nếu có nhiều ánh áng mặt tròi
hơn và đất đai rộng lớn thì cây cối
nhất định sẽ mọc theo đủ loại tu'
thế, không cây nào giống cây nào.

I VÌ SAO NÓI CÂY DU LÀ MÁY LỌC BỤI?
Cây du có tác dụng lọc bụi trong không khí. Theo kết
quả đo đạc, lượng đọng bụi của lá du là 12,27gm3, đứng
đầu trong danh mục các loại thực vật có khả năng chống
ô nhiễm. Cây du được gắn cái tên là "máy lọc bụi". Nó
cũng có tính đề kháng nhất định đối với khí độc trong
không khí.
Cây du mọc tương đối nhiều trên các miền đồng bằng
từ đông bắc đến tây bắc Trung Quốc. Tính thích ứng của
nó mạnh, ưa ánh sáng, chịu được rét, rễ rất sâu, có thể
chống chọi với gió to, chịu được hạn hán và đất phèn. Cho
nên nó cũng là giống cây ngăn gió, chắn cát rất tốt.

ạnlEM!S] >
10|VCâu
Hỏi •

CÂY MẸ CÓ B IẾ T CHO CÂY CON
ÃN KHÔNG?
Người mẹ dùng sữa nuôi nấng đứa
con yêu quý của mình, nhưng việc cho
con bú sữa không phải chỉ riêng các loài
động vật mói có. Trong vương quốc của
các loài thực vật cũng có rủìững bà mẹ
biết cho con mình "bú sữa".

Khi đến kỳ “cai
sữa", cây mẹ
lĩên tự ngắt
phần rễ cây
gắn với cây
con, đ ể cho cây
con hoàn toàn
thoát ly khỏi
cây mẹ. Cây
mẹ tách các cây
con khỏi mình,
đông thời cũng
bắt đâu tàn
héo, đ ể cho
những cây con
được tưới tắm
nhtêu ánh sáng
và nước
mưa hơn.

^Ih ự cV ật

ở vùng đồng bằng miền tây Marốc có
một loại cây gọi là "penindi casarinite"
có nghĩa là "bà mẹ tốt bụng". Cây cao
khoảng 3m, thân và lá có màu đỏ tía, lá
rất dài, hoa đẹp. Khi hoa khô thì kết lại
thành những bao sữa. Sau khi bao sữa
chín sẽ có những "giọt sữa" màu vàng
chảy ra từ "núm vú". Cây con không
phải mọc mầm lớn lên từ hạt cây, mà là
từ rễ cây mẹ trồi lên, vì thế xung quanh
gốc cây mẹ có rất nhiều cây con. Sau khi
các cây con xuất hiện, cây mẹ tiết những
giọt sữa từ trong các bao nang rơi xuống
ngay lên lá các cây con, đ ể cây con hút
lấy sữa của mẹ mà lớn lên. Khi đến kỳ
"cai sữa", cây mẹ liền tự ngắt phần rễ cây
gắn với cây con, để cho cây con hoàn toàn
thoát ly khỏi cây mẹ. Cây mẹ tách các cây
con khỏi mình, đồng thời cũng bắt đầu
tàn héo, đế cho những cây con được tưới
tắm nhiều ánh sáng và nước mưa hơn.

v ì SAO C ủ TH Ủ Y TIÊN NGÂM TRO N G N ư ớ c
LẠI NỞ HOA?
Thân thủy tiên trông giống như củ tỏi, mỗi màng bọc
đều tích chứa nhiều đường và chất dinh dưỡng. Củ thủy
tiên mà chúng ta mua từ cửa hàng bán hoa về là do người
trồng hoa chuyên tâm nuôi dưõng mà có. Một củ thủy tiên
phải nuôi dưỡng trong 3 năm mới trưởng thành được.
Trong lá của thủy tiên đã trưởng thành có chứa rất nhiều
thành phần dinh dưỡng, giữa các lá còn có mầm hoa mọc
ra. Vì vậy, sau khi mang củ thủy tiên về nhà, ngâm nó vào
nước, không cần phải cho thứ dinh dưõng gì cả mà mầm
hoa vẫn vươn lên và nở hoa. Có điều là không phải mọi củ
thủy tiên đều có thể ra hoa. Có củ thủy tiên do thời gian
nuôi dưỡng không đủ, hoặc do chăm sóc bón phân không
tốt, bên trong sẽ không có mầm hoa. Loại củ thủy tiên rửiư
vậy, rủììn bề ngoài không thấy được sự khác biệt nào cả. Về
sau chúng chỉ có thể mọc lá chứ không ra hoa được.

VÌ SAO NÓI TRÚ C ĐÀO LÀ CÂY CHỐNG Ô NHIỄM?

3

Trên mặt lá trúc đào có chất sáp, chất này vừa có khả
năng chống hạn rất mạnh, vừa có thế sinh trướng bình
thường trong môi trường xấu đầy khí độc và bụi bặm. Nó
có tính hút dính tương đối mạnh đối với những bụi cát và
bụi khói. Mỗi mét vuông diện tích mặt lá có thể hút dính
5g bụi. Vì vậy, nó được phong tặng danh hiệu "máy hút
bụi màu xanh", có tác dụng lọc không khí.
Toàn thân cây trúc đào có chứa glucoxit. Trúc đào rất
độc, có thể làm ra thuốc diệt trùng hiệu quả cao. Những
người sơ ý mắc phải cũng sẽ bị trúng độc. Vì vậy, chúng
ta không nên trèo hái hoa, lá, cành trúc đào.
■ (2 7 ]

jQ V ạ n ™ j

CÂY CÓ BIẾT BÁO ĐỘNG CHO NHAU
KHI GẶP NGUY HIỂM KHÔNG?

Mới nghe thì có vẻ lạ, nhưng đây
là chuyện có thật. Vậy, cây cối sẽ báo
động cho nhau như thế nào?
Theo các nhà thực vật học, cây cối
có cách giao tiếp và báo động cho từng
loại trong các trường hợp nguy hiểm,
khi bị sâu bọ
tấn công, cây cà
chua ngầm báo
cho các cây khác
bằng cách giải
phóng một s ố
phân tử có mùi
ngai ngái của
thảm cỏ mới bị
xén vào không
khí. Khi nhận
được lời cảnh
báo trên, ngay
lập tức các cây
cà chua xung
quanh chuẩn
bị đôĩ phó bằng
cách "mài sắc"
những vũ khí
hóa học
của chúng.

Ih ự c Vật

theo cách thức riêng của chúng.
Ví dụ, khi bị sâu bọ tấn công, cây cà
chua ngầm báo cho các cây khác bằng
cách giái phóng một số phân tử có mùi
ngai ngái của thảm cỏ mới bị xén vào
không khí. Khi nhận được lòi cánh báo
trên, ngay lập tức các cây cà chua xung
quanh chuẩn bị đối phó bằng cách "m ài
sắc" những vũ khí hóa học của chúng.

Hoặc như cây keo, khi bị những chú Kondu tới ăn,
nó cũng cảnh báo ngay cho các cây hàng xóm bằng bức
thông điệp dưới dạng các phân tử chất khí. Chúng tự
bảo vệ mình bằng cách tập trung toàn bộ chất có vị chát
lên lá. Cách phòng thủ này thật đặc biệt và nhanh chóng
có kết quả. Các chú Kondu phải bỏ đi vì lá cây quá chát,
không ăn được.

10 Cáu Hỏi •
iVạnUiIi&D ^

CÓ LOÀI CÂY ĂN T H ỊT NGƯỜI
KHÔNG?

Khi bị sâu
bọ tấn công,
cây cà chua
ngầm báo cho
các cây khác
bằng cách giải
phóng một sô'
phân tử có mùi
ngai ngái của
thảm cỏ mới bị
xén vào không
khí. Khi nhận
được lời cảnh
báo trên, ngay
lập tức các cây
cà chua xung
quanh chuẩn
bị đôĩ phó bằng
cách "mài sắc"
những vũ khí
hóa học
của chúng.

Thực Vật

Động vật ăn thực vật là điều mọi người
ai cũng biết. Nhưng trên thế giới còn có
những loài thực vật ăn động vật, gọi là
loài cây ăn thịt. Loại thực vật này không
chỉ bắt ăn những loài côn trùng mà còn
có thể "ăn " được cả những con nhái nhỏ.
Có một loại cây sinh trưởng trên một hòn
đảo tại Inđônêxia có móc như vuốt thú
lại còn có thể "ăn " cả ngưòi nữa.
Loại cây này có rất nhiều những cành
nhỏ, mềm dẻo nằm lan trên mặt đất, nếu
có con thú nào hoặc có ai đi không cẩn
thận dẫm lên nó thì các cành nhỏ này sẽ
lập tức như những móng vuốt ma quái
nhất tề vươn về phía đó và quấn chặt lấy,
khiến con mồi không thể nào thoát thân
được. Thân cây lập tức tiết ra một chất
keo nhựa, dính chặt lấy con mồi không
thả ra, rồi từ từ tiêu hóa con mồi, đến khi
các cành cây hút hết chất dinh dưỡng,
chúng lại duỗi dài ra phất phơ trên mặt
đất, chuẩn bị một cái "bẫy m ới".
Khi bị sâu bọ tấn công, cây cà chua
ngầm báo cho các cây khác bằng cách
giải phóng một số phân tử có mùi ngai
ngái của thảm cỏ mới bị xén vào không
khí. Khi nhận được lời cảnh báo trên,
ngay lập tức các cây cà chua xung quanh
chuẩn bị đối phó bằng cách "mài sắc"
nhũng vũ khí hóa học của chúng.

v ì SAO CÀ CHƯA CÀNG CHÍN CÀNG Đ ỏ ?

Quả cà chua có sắc đỏ rất đẹp là do nó có chứa sắc tố
màu đỏ - sắc đỏ cà chua. Các phân tử sắc tố màu đỏ của
cà chua rất lớn, chứa tói 13 cặp gen có kết cấu phân tử
rất giống vói phân tử sắc tố carotine.
Khi cà chua chưa chín, trong biếu bì có chứa rất nhiều
châ't diệp lục tố vì thế mà nó có màu xanh ngọc bích.
Trong quá trình quả chín, chất diệp lục dần dần bị phân
hủy, trong khi sắc tố đỏ càng ngày càng nhiều lên, quả cà
chua càng ngày càng đỏ.
Không chỉ cà chua
mới chứa sắc tố đỏ, cây
hồng dại và nhiều loài
hoa khác cũng chứa sắc
tố này.

VÌ SAO TƯ Ớ I QUÁ NHIỀU

Nước CÂY LẠI HÉO?

3

Nước có một tác dụng vô cùng to lớn trong đòi sống
của thực vật. Nếu không có nước thì cây cối không sao
sống được. Đối với các loài sinh vật, nước là thứ tuyệt
đối không thể thiếu được. Nhưng nếu cho rằng chỉ cần
có nước là có thể sống được thì cũng là sai. Lấy ví dụ cây
hoa mà xét: lượng nước mà hoa cần đến chủ yếu là do rễ
cây hút từ trong đất ra. Nhưng khi hút nước, rễ cũng chịu
ảnh hưởng của các điều kiện bên ngoài, trong đó chủ

yếu là nồng độ dung dịch của đất, nhiệt
độ đất và tình trạng thông hơi của đất.
Chỉ riêng về tình trạng thông hơi của đất
thì thấy, trong điều kiện đất tơi xốp và
không khí lưu thông tức thì tác dụng hút
nước của rễ mạnh mẽ, vì vậy năng lực
hút nước của rễ cũng lớn. Nhưng nếu
tưới nhiều nước cho cây, vượt quá một
mức độ nhất định thì gây nên tình trạng
đâ't bị thiếu ôxy, hoạt động sống còn của
cây bị ức chế. T h ế là chẳng những cây
không lợi dụng được số nước tưới, mà
ngược lại còn bị tổn hại, làm cho nó héo
rũ đến mức chết đi. Người ta gọi đây là
hiện tượng chết úng.
Nêú tưới nhỉêu
nước cho cây,
vượt quá một
mức độ nhất
định thì gây
nên tình trạng
đất bị thiêu ôxy,
hoạt động sông
còn của cầy bị
ức chê.

Thực Vật

v ì SAO ỚT LẠI CAY?

Trong tự nhiên có rất nhiều loại ớt. Có loại ót quá rất to,
xào hoặc ăn sống khá ngọt, chứa rất nhiều vitamin c và là
loại rau cao cấp. Loại ót mà chúng ta nói đây là rủìững quả
ớt nhỏ, khi chín màu đỏ ăn vào cay xè cả lưỡi, là thứ gia
vị rất được ưa chuộng. Sở dĩ ớt cay là do trong ớt có chất
copsaicin. Chất này kích thích các niêm mạc da và lưõi,
khiến chúng ta thấy cay nóng ở lưõi, môi. Vị cay nóng này
của ớt cũng giúp chúng chặn đứng những loài vật định ăn
quả và phá hủy hạt của chúng. Đây là một tuyệt chiêu bảo
vệ nòi giống của ớt.
Còn với một số loài
chim chịu được cay nóng,
khi chúng ăn quả ớt thì hạt
ớt sẽ được phát tán ra xa,
giúp họ nhà ớt bảo vệ và
phát triển giống nòi.

Vì SAO TRỔ N G HOA TRO N G CHẬU M ỘT
THỜI GIAN PHẢI THAY CHẬU?
Nói chung những loài hoa trồng trong chậu cảnh như
hoa nhài, dâm bụt v.v... hàng năm vào mùa xuân đều phải
thay chậu một lần. Thay chậu là cốt đế cây hoa nảy rễ mói,
làm cho cành lá đâm ra mạnh mẽ. Nếu không thay chậu,
cây hoa mọc yết ớt, nở ra cũng bé. Qua thay chậu cây hoa
được róc đi lớp rễ hình võng ở vành ngoài tảng đất và một
phần đất cũ đem trồng vào trong chậu hoa mói đã cọ rửa
sạch; sau cùng cho thêm đất và phân thì cây sẽ mọc tốt
hơn, hoa nở cũng to hơn.
Í33]

-| ^VạnIE!!M!] >
A vF Câu Hỏi •

T H ự C VẬT H Ú T NƯỚC NHƯ
TH Ế NÀO?

Đ ể thích nghi với môi trường sống,
tuỳ vào điều kiện tự nhiên, cây cố...